HOTREC και Stichting Hotel Claims Alliance ενώπιον του Άμστερνταμ: συλλογική διεκδίκηση με εκχώρηση, όχι ελληνικό δικόγραφο που ανοίχθηκε, και όχι προτροπή συμμετοχής
Η HOTREC, στην επίσημη σελίδα της με τίτλο Collective Action against Booking.com: Filing before the Amsterdam District Court, επιβεβαιώνει ότι συλλογική αγωγή με αντικείμενο αποζημίωση ευρωπαϊκών ξενοδοχείων για ρήτρες ισοτιμίας κατατέθηκε ενώπιον του Πρωτοδικείου του Άμστερνταμ. Η ίδια σελίδα λέει ότι η κίνηση ακολουθεί την απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 19ης Σεπτεμβρίου 2024. Λέει επίσης ότι εκείνη η απόφαση «επιβεβαίωσε» ότι οι ευρείες και στενές ρήτρες της Booking.com παραβίασαν το ενωσιακό δίκαιο ανταγωνισμού. Το σώμα της C-264/23 που ανοίχθηκε στο κείμενο 41 δεν λέει εκείνη την πρόταση. Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι ρήτρες δεν εξέρχονται του άρθρου 101 παράγραφος 1 ως επικουρικοί περιορισμοί. Δεν επιδίκασε αποζημίωση. Δεν κήρυξε άκυρη συγκεκριμένη ελληνική σύμβαση. Δεν έκρινε ότι οι ρήτρες είναι αφ’ εαυτών παράνομες. Η διαφορά μεταξύ της σελίδας της ένωσης και του διατακτικού είναι το πρώτο γεγονός του φακέλου. Καταγράφεται. Δεν γεφυρώνεται.
Δεύτερη επίσημη σελίδα της HOTREC, με τίτλο Over 10,000 European hotels now part of landmark collective action against Booking.com, αναφέρει ότι το Stichting Hotel Claims Alliance (SHCA) επέκτεινε τη διαδικασία καταθέτοντας αξιώσεις για λογαριασμό επιπλέον 7.696 ξενοδοχείων. Η διαδικασία ξεκίνησε στις 30 Ιανουαρίου 2026 για αρχική ομάδα 3.087 ξενοδοχείων. Μετά την επέκταση ο συνολικός αριθμός συμμετεχόντων ανέρχεται σε 10.783. Οι συμμετέχοντες ζητούν, μεταξύ άλλων, αποζημίωση συνδεδεμένη με τη χρήση ρητρών ισοτιμίας μεταξύ 2004 και 2024. Το SHCA σχεδιάζει τρίτη και τελική επέκταση το φθινόπωρο του 2026, μετά την οποία αναμένει περίπου 18.000 ξενοδοχεία. Η σελίδα λέει ότι η συμμετοχή είναι χωρίς χρέωση και ότι τα ξενοδοχεία μπορούν να εγγραφούν μέσω www.mybookingclaim.com έως τις 11 Σεπτεμβρίου 2026. Το xenius καταγράφει εκείνες τις προτάσεις ως περιεχόμενο της σελίδας της ένωσης. Δεν τις μετατρέπει σε κάλεσμα. Δεν κατονομάζει πελάτες. Δεν γράφει εκκρεμές μυστικό.
Η ίδια σελίδα λέει ότι η συλλογική αγωγή διευθύνεται από το SHCA, μη κερδοσκοπικό ίδρυμα ολλανδικού δικαίου, και υποστηρίζεται από την HOTREC και περισσότερες από 30 εθνικές ενώσεις φιλοξενίας. Οι αξιώσεις στρέφονται κατά της Booking.com σε σχέση με ρήτρες ισοτιμίας που, κατά τη διατύπωση της σελίδας, περιόρισαν την ελευθερία τιμολόγησης και στρέβλωσαν τον ανταγωνισμό εις βάρος των ξενοδοχείων. Η διαδικασία εισάγεται ενώπιον του Πρωτοδικείου του Άμστερνταμ. Η σελίδα προσθέτει ότι οι όροι της Booking.com προβλέπουν δικαιοδοσία ολλανδικών δικαστηρίων στις διαφορές πλατφόρμας και ξενοδοχείων, και ότι το δικαστήριο του Άμστερνταμ είναι ήδη εξοικειωμένο με την υπόθεση από συναφείς διαδικασίες από το 2020. Το δημόσιο GDT v2601_E_i, ρήτρα 10.1.1, που ανοίχθηκε σήμερα, υπάγει τη Σύμβαση στο δίκαιο των Κάτω Χωρών και τις διαφορές στο αρμόδιο δικαστήριο του Άμστερνταμ, εκτός αν ορίζεται άλλως. Εκείνος ο δεσμός εξηγεί το φόρουμ. Δεν αποδεικνύει ότι κάθε ελληνικό κατάλυμα έχει εκχωρήσει αξίωση.
Η Οδηγία 2014/104/ΕΕ, άρθρο 2 σημείο 4, ορίζει την αγωγή αποζημίωσης ως αγωγή με την οποία υποβάλλεται αξίωση ενώπιον εθνικού δικαστηρίου από τον φερόμενο ως ζημιωθέντα ή από κάποιον που ενεργεί για λογαριασμό ενός ή περισσότερων φερόμενων ως ζημιωθέντων, εφόσον το ενωσιακό ή το εθνικό δίκαιο προβλέπει αυτή τη δυνατότητα, ή από φυσικό ή νομικό πρόσωπο στο οποίο έχει μεταβιβαστεί το δικαίωμα, περιλαμβανομένου του προσώπου στο οποίο περιήλθε η αξίωση. Η αιτιολογική σκέψη 13 λέει ρητά ότι η οδηγία δεν πρέπει να υποχρεώνει τα κράτη μέλη να θεσπίσουν μηχανισμούς συλλογικής έννομης προστασίας για την εφαρμογή των άρθρων 101 και 102 ΣΛΕΕ. Το άρθρο 3 αναγνωρίζει δικαίωμα πλήρους αποζημίωσης σε οιονδήποτε υπέστη ζημία, ανεξαρτήτως άμεσης συμβατικής σχέσης και ανεξαρτήτως προηγούμενης διαπίστωσης αρχής. Η πλήρης αποζημίωση δεν οδηγεί σε υπερβολική αποζημίωση ποινικού χαρακτήρα. Τα δύο σχήματα που συγκρίνονται εδώ είναι επομένως νόμιμα διαφορετικά. Το ένα είναι ατομική αγωγή του ζημιωθέντος στο φόρουμ και με το δίκαιο που ορίζει η δική του σύμβαση ή το εφαρμοστέο ιδιωτικό διεθνές δίκαιο. Το άλλο είναι άσκηση εκχωρημένων αξιώσεων από νομικό πρόσωπο που ενεργεί στο όνομά του, όπως το περιγράφει η HOTREC για το SHCA. Η οδηγία επιτρέπει το δεύτερο όπου το εθνικό δίκαιο το προβλέπει. Δεν το επιβάλλει.
Η HOTREC παραπέμπει για υπόβαθρο στο www.mybookingclaim.com. Εκείνη η σελίδα, που ανοίχθηκε ως δημόσια εμπορική σελίδα πρωτοβουλίας και όχι ως δικόγραφο, περιγράφει εκχώρηση αξιώσεων σε ολλανδικό stichting που ενάγει στο όνομά του και με δικό του κίνδυνο, και λέει ότι τα ξενοδοχεία δεν είναι ευθείς διάδικοι. Λέει ότι επιλέξιμα είναι καταλύματα με έδρα σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα, και εκτός ΕΕ, που ήταν καταχωρισμένα στην Booking.com οποτεδήποτε μεταξύ 2004 και 2024. Το xenius δεν μετατρέπει εκείνη την περιγραφή σε οδηγίες εγγραφής. Την καταγράφει ως τον μηχανισμό που η ίδια η πρωτοβουλία δημοσιεύει. Το δικόγραφο δεν ανοίχθηκε. Οι όροι εκχώρησης του συγκεκριμένου ιδρύματος δεν ανοίχθηκαν ως συμβολαιογραφική πράξη.
Το Ξενοδοχειακό Επιμελητήριο Ελλάδος εμφανίζεται στον δημόσιο διάλογο και στο region file ως φορέας που αναμεταδίδει προθεσμία και καλεί σε διεκδίκηση. Δεν ανοίχθηκε σήμερα επίσημη σελίδα του ΞΕΕ με δικόγραφο. Δεν ανοίχθηκε κατάλογος ελληνικών μελών που εκχώρησαν αξίωση. Δεν κατονομάζονται πελάτες. Το xenius δεν στρατολογεί. Περιγράφει ότι υπάρχει δημόσια ανακοίνωση επιμελητηρίου σε δευτερογενή κάλυψη. Αν το ΞΕΕ εννοεί υποστήριξη της ίδιας ολλανδικής κίνησης, εκείνη η υποστήριξη είναι πολιτική της ένωσης, όχι ελληνική συλλογική αγωγή που ανοίχθηκε ως δικόγραφο. Αν εννοεί χωριστή ελληνική αγωγή, το δικόγραφο λείπει.
Η C-264/23 περιγράφει και άλλη συλλογική γραμμή, που δεν είναι το SHCA. Το 2020 ο Hotelverband Deutschland e.V. άσκησε αγωγή αποζημίωσης ενώπιον του Landgericht Berlin για τα μέλη του. Το Δικαστήριο το καταγράφει ως πλαίσιο. Δεν είναι η προδικαστική υπόθεση. Δεν είναι η κατάθεση του Ιανουαρίου 2026 στο Άμστερνταμ. Τρεις γραμμές μένουν χώρια: η ολλανδική κύρια δίκη της C-264/23, όπου ενάγουσα είναι η πλατφόρμα και εναγόμενοι γερμανικά ξενοδοχεία. η γερμανική αγωγή ένωσης στο Βερολίνο. η νεότερη ολλανδική συλλογική κίνηση του SHCA. Η σύγχυσή τους είναι το συνηθισμένο λάθος. Καμία από τις τρεις δεν είναι η ελληνική δοκιμή αγοράς του 2026. Καμία δεν είναι πρόστιμο της ΕΑ.
Η ατομική αγωγή έχει άλλο βάρος απόδειξης και άλλο έλεγχο σύμβασης. Ο ενάγων είναι το ίδιο το κατάλυμα. Διαβάζει τη δική του Σύμβαση, το δικό του ιστορικό ρητρών, το δικό του ExtraNet. Επιλέγει φόρουμ κατά τη ρήτρα 10.1.1 ή κατ’ αντίθετο επιτρεπτό κανόνα που δεν ανοίχθηκε. Φέρει το κόστος και τον κίνδυνο εξόδων. Κρατά τον έλεγχο συμβιβασμού. Το άρθρο 18 της οδηγίας αναστέλλει την παραγραφή κατά τη διάρκεια συναινετικής επίλυσης μόνον ως προς τα μέρη που συμμετέχουν σε εκείνη τη διαδικασία. Το άρθρο 19 μειώνει την αξίωση κατά το μερίδιο συμβιβασθέντος παραβάτη. Εκείνοι οι κανόνες έχουν νόημα όταν ο ζημιωθείς είναι διάδικος. Στην εκχώρηση, διάδικος είναι το ίδρυμα. Οι συνέπειες για τον εκχωρητή εξαρτώνται από την πράξη εκχώρησης που δεν ανοίχθηκε.
Η συλλογική εκχώρηση, όπως την περιγράφει η δημόσια σελίδα, μεταφέρει την αξίωση. Ο εκχωρητής παύει, κατά εκείνη την περιγραφή, να είναι ευθύς διάδικος. Κερδίζει κλίμακα και, κατά την ίδια περιγραφή, έλλειψη κόστους. Χάνει, εξ ορισμού της εκχώρησης, τον άμεσο έλεγχο του δικογράφου. Δεν ανοίχθηκε ρήτρα που να λέει αν ο εκχωρητής μπορεί να ανακαλέσει, αν μετέχει σε συμβιβασμό, αν λαμβάνει ενημέρωση για κάθε διαδικαστική πράξη. Δεν ανοίχθηκε αν η εκχώρηση καλύπτει μόνον ρήτρες ισοτιμίας 2004–2024 ή και άλλες πρακτικές, όπως το BSB του ελληνικού δελτίου. Η ανάμειξη των δύο αντικειμένων θα ήταν δεύτερο λάθος: η HOTREC μιλά για ιστορικές ρήτρες. Η ΕΑ μιλά για κατάταξη, Preferred και BSB το 2026. Άλλος χρόνος, άλλος κανόνας, άλλο αίτημα.
Ο δεσμός του επισκέπτη μένει απέξω. Η ρήτρα 2.4.2 κρατά τη διαμονή μεταξύ καταλύματος και επισκέπτη. Ο επισκέπτης δεν έχει, στα ανοιχθέντα χαρτιά, αξίωση από το άρθρο 101 κατά του ξενοδοχείου επειδή υπήρχε ρήτρα ισοτιμίας. Δεν είναι μέλος του SHCA. Δεν είναι διάδικος της C-264/23 ως προς αποζημίωση που δεν επιδικάστηκε. Η ιδιωτική αυτονομία του καταλύματος απέναντι στον επισκέπτη δεν μεταβάλλεται από την εκχώρηση μιας άλλης αξίωσης, της αξίωσης κατά της πλατφόρμας.
Η ΥΑ 4109/2025 δεν είναι κανόνας συλλογικής αγωγής. Ο ελληνικός δικονομικός νόμος περί συλλογικών αγωγών, αν υπάρχει ειδικό καθεστώς πέραν της οδηγίας, δεν ανοίχθηκε ως ΦΕΚ. Δεν εφευρίσκεται αριθμός. Η οδηγία αρκεί για να ειπωθεί ότι η Ένωση δεν υποχρεώνει σε συλλογικό μηχανισμό και ότι επιτρέπει άσκηση από διάδοχο της αξίωσης.
| Ποιος | Τι λέει το ανοιχθέν χαρτί | Ποιος ενάγει ποιον | Κατάσταση στις 23 Αυγ 2026 | | — | — | — | — | | ΔΕΕ C-264/23 | Οι ρήτρες δεν είναι επικουρικές. Ουσία στο εθνικό δικαστήριο | Booking.com κατά γερμανικών ξενοδοχείων στο Άμστερνταμ, με ανταγωγή | Κύρια δίκη εκκρεμής | | HOTREC / SHCA | Κατάθεση και επέκταση αξιώσεων 2004–2024 | Ίδρυμα κατά Booking.com στο Άμστερνταμ | 10.783 κατά τη σελίδα. Δικόγραφο δεν ανοίχθηκε | | Hotelverband Deutschland | Αγωγή μελών στο Βερολίνο, όπως την περιγράφει η C-264/23 | Ένωση κατά Booking.com | Άλλο αρχείο από το SHCA | | ΞΕΕ | Δημόσιο κάλεσμα σε δευτερογενή κάλυψη | Δεν ανοίχθηκε δικόγραφο | GAP | | Ελληνική ΕΑ | Διαβούλευση δεσμεύσεων | Αρχή, όχι ιδιώτης ενάγων | Όχι πρόστιμο | | Μεμονωμένο κατάλυμα | Σύμβαση με Booking.com B.V., GDT 10.1.1 | Ατομική αξίωση αν ασκηθεί | Δεν είναι αυτομάτως διάδικος του SHCA |
Η κατανομή κινδύνου είναι σαφής και γι’ αυτό αυστηρή. Όποιος εκχωρεί παύει, κατά την περιγραφή της πρωτοβουλίας, να φέρει τον δικονομικό κίνδυνο και παύει να ορίζει το δικόγραφο. Όποιος ενάγει ατομικά κρατά τον έλεγχο και φέρει τα έξοδα. Η οδηγία δεν προτιμά το ένα σχήμα. Απαγορεύει μόνον να καταστεί η αποζημίωση πρακτικά αδύνατη. Το ExtraNet τιμολόγιο, όπως στο κείμενο 48, μπορεί να υπηρετήσει και τα δύο σχήματα ως ύλη. Δεν επιλέγει το σχήμα.
Ασφαλώς δε, η σελίδα της HOTREC που αποδίδει στην C-264/23 κρίση παράβασης δημιουργεί προσδοκία που το διατακτικό δεν καλύπτει. Το ολλανδικό δικαστήριο μένει να κρίνει αντικείμενο ή αποτέλεσμα, απαλλαγή και ζημία. Μέχρι εκείνη την κρίση, η συλλογική κατάθεση είναι δικονομικό γεγονός, όχι δεδικασμένο παράβασης για ελληνικό κατάλυμα. Με τον τρόπο αυτό κλείνει το σχόλιο χωρίς παρότρυνση. Η περιγραφή αρκεί. Το κενό είναι το δικόγραφο και το ΦΕΚ.
Η ατομική αξίωση δεν είναι «μικρότερη» εκδοχή της συλλογικής. Είναι άλλος δεσμός. Ο ενάγων αποδεικνύει τη δική του σύμβαση, τη δική του ρήτρα, τη δική του πληρωμή. Η εκχώρηση αποδεικνύει, αν γίνει δεκτή, ότι το ίδρυμα απέκτησε εκείνα τα δικαιώματα. Το άρθρο 9 της οδηγίας, για την ισχύ εθνικών αποφάσεων παράβασης, δεν εφαρμόζεται στην ελληνική δοκιμή αγοράς: δεν υπάρχει τελεσίδικη απόφαση παράβασης της ΕΑ στο ανοιχθέν χαρτί. Απόφαση άλλου κράτους μέλους μπορεί, κατά το άρθρο 9 παράγραφος 2, να προσκομιστεί τουλάχιστον ως εκ πρώτης όψεως απόδειξη. Το Άμστερνταμ δεν έχει εκδώσει, στα ανοιχθέντα χαρτιά, τέτοια τελεσίδικη απόφαση επί της ουσίας της SHCA. Η C-264/23 είναι προδικαστική ερμηνεία. Δεν είναι απόφαση παράβασης εθνικής αρχής.
Ο επισκέπτης, επαναλαμβάνεται, μένει στον πρώτο δεσμό. Η συλλογική αγωγή δεν του δίνει αξίωση κατά του ξενοδοχείου. Δεν του αφαιρεί την κράτηση. Δεν μεταβάλλει την ΥΑ 4109. Το δεύτερο συμβόλαιο είναι εκείνο που εκχωρείται ή ενάγεται. Το τρίτο, το δημόσιο, μένει στην ΕΑ ως δοκιμή και όχι ως πρόστιμο. Τρία ράφια. Ένα κείμενο δεν τα συγχωνεύει.
Ανοιχτό μένει το περιεχόμενο του δικογράφου του SHCA, η πράξη εκχώρησης, η θέση του ΞΕΕ ως δικόγραφο, και το ελληνικό ΦΕΚ συλλογικής προστασίας. Ανοιχτό μένει αν ιδιωτική σύμβαση ελληνικού καταλύματος αποκλίνει από τη ρήτρα 10.1.1. Το φύλλο της HOTREC κλείνει στην κατάθεση και στους αριθμούς. Το φύλλο του Δικαστηρίου κλείνει στην ερμηνεία. Κανένα δεν στρατολογεί.
Η σύγκριση που ζητά ο γενικός διευθυντής είναι πρακτική και γι’ αυτό πρέπει να μείνει νομική. Στην ατομική αγωγή το κατάλυμα ορίζει τον πληρεξούσιο, τον χρόνο κατάθεσης, το αίτημα, τον συμβιβασμό. Φέρει τα δικαστικά έξοδα και τον κίνδυνο της ρήτρας 6.3 των GDT ως προς άλλες αξιώσεις της σύμβασης, χωρίς εκείνη η ρήτρα να μετρά την αξίωση ανταγωνισμού που πηγάζει από τον νόμο. Στην εκχώρηση το ίδρυμα ορίζει εκείνα τα σημεία. Ο εκχωρητής λαμβάνει, αν ποτέ επιδικαστεί ή συμφωνηθεί ποσό, ό,τι προβλέπει η πράξη που δεν ανοίχθηκε. Δεν ανοίγεται εδώ ποσοστό αμοιβής δικηγόρων της πρωτοβουλίας. Δεν ανοίγεται ρήτρα success fee. Ό,τι δεν ανοίχθηκε δεν εφευρίσκεται ως εμπορικό πλεονέκτημα.
Η χρονική περίοδος 2004–2024 που κατονομάζει η HOTREC δεν είναι από μόνη της ο κανόνας παραγραφής. Η παραγραφή ανήκει στο κείμενο 50 και στην οδηγία, όχι στην ανακοίνωση ένωσης. Ένα ξενοδοχείο που λειτούργησε μόνον μετά την αφαίρεση ευρείας ρήτρας έχει διαφορετικό πραγματικό. Ένα ξενοδοχείο που δεν είχε ποτέ ρήτρα στο δικό του φύλλο δεν αποδεικνύει ζημία επειδή άλλοι είχαν. Η συλλογική περιγραφή τείνει να ομογενοποιήσει. Το άρθρο 3 της οδηγίας αποκαθιστά τον ζημιωθέντα στην κατάσταση χωρίς την παράβαση. Χωρίς ατομικό πραγματικό δεν υπάρχει εκείνη η κατάσταση.
Η γλώσσα της HOTREC περί «άδικων πρακτικών» και «σημαντικών οικονομικών απωλειών» είναι γλώσσα ένωσης. Δεν είναι το διατακτικό. Το xenius την παραθέτει ως δήλωση προέδρου, όχι ως δική μας κρίση. Ο Αλέξανδρος Βασιλικός, ως πρόεδρος της HOTREC, λέει ότι οι επιχειρήσεις φιλοξενίας στην Ευρώπη αναγνωρίζουν τις επιζήμιες συνέπειες και ζητούν επανόρθωση. Η δήλωση είναι πολιτική της ένωσης. Δεν υποκαθιστά απόδειξη αιτιώδους συνάφειας για συγκεκριμένο ελληνικό ΑΦΜ.
Η πρώτη σελίδα της HOTREC λέει ότι η νομική ενέργεια αφορά παρελθούσα ζημία και ότι, προς τα εμπρός, η ένωση θα συνεχίσει να συνομιλεί με πλατφόρμες και νομοθέτες. Λέει ότι δεν θα σχολιάσει λεπτομέρειες της διαδικασίας ως εκκρεμούς υπόθεσης. Εκείνη η επιφύλαξη ισχύει και εδώ. Δεν συμπληρώνουμε το δικόγραφο. Δεν γράφουμε στρατηγική δίκης. Δεν καλούμε σε εγγραφή πριν από τις 11 Σεπτεμβρίου 2026. Η ημερομηνία ανήκει στη σελίδα τους ως γεγονός ανακοίνωσης.
Με τον τρόπο αυτό η διάκριση συλλογικού και ατομικού κλείνει στο σημείο που μένει ανοιχτό στο δίκαιο: ποιος είναι διάδικος, ποιο χαρτί αποδεικνύει την εκχώρηση, ποιο δικαστήριο κρίνει την ουσία μετά την ερμηνεία, και ποιο ελληνικό ΦΕΚ, αν ανοιχθεί, θα πει αν υπάρχει χωριστή εθνική οδός. Μέχρι τότε η περιγραφή αρκεί. Η στρατολόγηση δεν ανήκει στο xenius.
Ο δεσμός με την ελληνική δοκιμή αγοράς πρέπει να ξαναειπωθεί χωρίς ρητορική. Η ΕΑ ερευνά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης και δοκιμάζει δεσμεύσεις. Δεν ενάγει υπέρ των ξενοδοχείων. Δεν συγκεντρώνει αξιώσεις. Δεν αντικαθιστά το SHCA. Ένα κατάλυμα μπορεί να είναι εκτός κάθε συλλογικής κίνησης και να εξακολουθεί να επηρεάζεται από ό,τι θα γίνει δεκτό ή δεν θα γίνει δεκτό ως δέσμευση. Εκείνος ο διοικητικός φάκελος δεν γεννά από μόνος του αποζημίωση. Ο ιδιωτικός φάκελος δεν γεννά από μόνος του δέσμευση. Η ανάμειξη των δύο είναι το τρίτο συνηθισμένο λάθος μετά τη σύγχυση C-264/23 με πρόστιμο και τη σύγχυση HOTREC με διατακτικό.
Η ρήτρα 10.2 των GDT προσφέρει εσωτερικό σύστημα καταγγελιών. Η ρήτρα 10.3 προσφέρει διαμεσολάβηση ενώπιον κατονομαζόμενων διαμεσολαβητών. Εκείνα τα εργαλεία αφορούν τη σύμβαση πλατφόρμας, όχι την αξίωση αποζημίωσης ανταγωνισμού. Η συλλογική αγωγή δεν είναι η διαμεσολάβηση της ρήτρας 10.3. Η ατομική αγωγή δεν υποχρεούται, στα ανοιχθέντα χαρτιά, να εξαντλήσει εκείνη τη διαμεσολάβηση πριν από το άρθρο 101. Η οδηγία ενθαρρύνει συναινετική επίλυση χωρίς να την καθιστά προϋπόθεση του παραδεκτού. Τα τρία μονοπάτια, καταγγελία ExtraNet, διαμεσολάβηση όρων, και αγωγή αποζημίωσης, μένουν παράλληλα. Δεν είναι σκαλοπάτια του ίδιου κλιμακοστασίου.
Ελπίζω να είναι κατανοητά. Το συλλογικό δεν είναι ηθικά ανώτερο του ατομικού. Είναι άλλος τρόπος να σταθεί κανείς στο ίδιο δικαστήριο, με άλλον διάδικο στην έδρα του ενάγοντος. Το δίκαιο μετρά τον διάδικο, το αίτημα και την απόδειξη. Δεν μετρά τον αριθμό 10.783 ως τεκμήριο.
Το κείμενο σταματά εδώ χωρίς λίστα ενεργειών. Όποιος θέλει να μάθει αν η δική του σύμβαση εκχωρήθηκε διαβάζει τη δική του πράξη, όχι αυτό το φύλλο. Όποιος θέλει να μάθει αν υπάρχει ελληνικό δικόγραφο του ΞΕΕ περιμένει εκείνο το χαρτί. Μέχρι να ανοιχθεί, η περιγραφή των σελίδων της HOTREC και της οδηγίας είναι το μόνο που επιτρέπεται να γραφεί χωρίς εφεύρεση.